Với những doanh nghiệp hoạt động trên 10 năm, xây dựng kế hoạch kinh doanh cho giai đoạn tiếp theo thường không bắt đầu từ con số không. Doanh nghiệp đã có thị trường, khách hàng, thương hiệu, hệ thống vận hành và những năng lực được tích lũy qua nhiều năm.
CEO có thể đặt mục tiêu tăng trưởng doanh thu 15–20%, mở rộng thêm thị trường, phát triển dòng sản phẩm mới hoặc đầu tư công nghệ để nâng cao hiệu quả hoạt động. Tuy nhiên, trong bối cảnh thị trường ngày càng khó dự báo, cạnh tranh về giá gay gắt và nhu cầu khách hàng thay đổi nhanh chóng, câu hỏi quan trọng hơn không chỉ là doanh nghiệp muốn tăng trưởng bao nhiêu, mà là những lựa chọn hiện tại có còn đủ đúng để dẫn dắt doanh nghiệp đến mục tiêu đó hay không?
Một doanh nghiệp có thể tiếp tục tăng trưởng nhờ những lợi thế đã tích lũy trong quá khứ. Nhưng điều đó không đồng nghĩa với việc mô hình kinh doanh hiện tại vẫn phù hợp cho 3–5 năm tiếp theo.
Trong cuốn This Is Strategy: Make Better Plans (2024), Seth Godin nhấn mạnh rằng chiến lược không đơn thuần là mục tiêu hay danh sách công việc cần thực hiện. Đó là một định hướng lựa chọn nhằm tạo ra sự thay đổi mong muốn trong tương lai. Mỗi lựa chọn chiến lược đều đòi hỏi doanh nghiệp phải xác định điều gì thực sự quan trọng và chấp nhận từ bỏ những cơ hội không phù hợp.
Từ góc nhìn này, trước khi phê duyệt kế hoạch kinh doanh 2027, CEO cần nhìn lại ba giả định có tính nền tảng: Thị trường nào đáng để tập trung? Doanh nghiệp sẽ thắng bằng lợi thế nào? Và tổ chức cần thay đổi ra sao để thực hiện được lựa chọn đó?
1. Lựa chọn thị trường: Doanh nghiệp đang tăng trưởng trong một thị trường còn tiềm năng, hay đang cố gắng duy trì vị thế trong thị trường đã thay đổi?
Với doanh nghiệp đã có lịch sử hoạt động lâu năm, thị trường hiện tại thường được hình thành từ những lựa chọn đã chứng minh hiệu quả trong quá khứ. Doanh nghiệp có tệp khách hàng trung thành, hệ thống phân phối ổn định, quan hệ đối tác lâu dài và đội ngũ bán hàng hiểu rõ cách tạo doanh thu.
Đây là những tài sản quan trọng. Tuy nhiên, chính sự ổn định đó đôi khi khiến doanh nghiệp ít đặt lại câu hỏi về tiềm năng thực sự của thị trường mình đang phục vụ.
Một phân khúc từng mang lại doanh thu và lợi nhuận tốt có thể đang bước vào giai đoạn bão hòa. Khách hàng cũ vẫn mua nhưng nhu cầu không còn tăng trưởng. Các đối thủ mới xuất hiện với mô hình kinh doanh linh hoạt hơn. Những phân khúc khách hàng mới lại có nhu cầu khác biệt mà sản phẩm, kênh phân phối hoặc năng lực hiện tại của doanh nghiệp chưa đáp ứng được.
Để kiểm chứng, CEO cần nhìn lại kết quả kinh doanh theo từng nhóm khách hàng, sản phẩm, thị trường và kênh phân phối trong 2–3 năm gần nhất. Không chỉ xem doanh thu tăng hay giảm, mà cần xem cả biên lợi nhuận, khả năng mua lại, chi phí phục vụ và xu hướng nhu cầu.
Trường hợp LEGO là một ví dụ đáng suy ngẫm.
Đầu những năm 2000, LEGO mở rộng danh mục sản phẩm và đầu tư vào nhiều hướng kinh doanh mới. Tuy nhiên, việc mở rộng này không mang lại hiệu quả như kỳ vọng. Theo Báo cáo thường niên năm 2003, doanh thu thuần của LEGO giảm 26%, xuống còn 8,4 tỷ DKK; công ty ghi nhận khoản lỗ trước thuế 1,4 tỷ DKK. Báo cáo cũng chỉ ra rằng một số sản phẩm mới đã cạnh tranh với chính các dòng sản phẩm cốt lõi, làm suy giảm hiệu quả kinh doanh.
Thay vì tiếp tục mở rộng danh mục bằng mọi giá, LEGO quyết định tập trung trở lại vào những sản phẩm cốt lõi gắn với khả năng sáng tạo và trải nghiệm lắp ghép đặc trưng của thương hiệu. Doanh nghiệp đồng thời điều chỉnh danh mục hoạt động, chi phí và nền tảng vận hành để xây dựng lại khả năng tăng trưởng có lợi nhuận.
Bài học ở đây không phải là doanh nghiệp nên thu hẹp quy mô hay chỉ tập trung vào sản phẩm truyền thống. Điều quan trọng là phải phân biệt được đâu là cơ hội thực sự tạo ra giá trị, đâu là hoạt động đang tiêu tốn nguồn lực nhưng không đóng góp tương xứng vào định hướng dài hạn.
2. Lựa chọn lợi thế cạnh tranh: Khách hàng có lý do đủ mạnh để lựa chọn doanh nghiệp, ngoài giá cả, quan hệ và những lợi thế đã có?
Sau khi xác định thị trường mục tiêu, CEO cần trả lời một câu hỏi khó hơn: Tại sao khách hàng sẽ lựa chọn doanh nghiệp thay vì đối thủ?
Đối với nhiều doanh nghiệp lâu năm, doanh thu hiện tại thường được duy trì bởi thương hiệu đã có uy tín, quan hệ khách hàng, mạng lưới phân phối, kinh nghiệm ngành hoặc mức giá cạnh tranh. Đây đều là những lợi thế đáng giá, nhưng không phải tất cả đều có thể tiếp tục tạo ra khác biệt trong tương lai.
Khi đối thủ có thể cung cấp sản phẩm tương đương, giá tốt hơn, giao hàng nhanh hơn hoặc trải nghiệm thuận tiện hơn, những lợi thế từng giúp doanh nghiệp giữ vị thế có thể dần mất đi sức mạnh.
Hệ quả là doanh nghiệp phải tăng chiết khấu để giữ khách hàng, tăng chi phí bán hàng để giành đơn hàng hoặc phụ thuộc ngày càng nhiều vào quan hệ cá nhân. Doanh thu có thể vẫn tăng nhưng biên lợi nhuận bị thu hẹp và khả năng cạnh tranh dài hạn suy giảm.
Để kiểm chứng, CEO cần nhìn vào những thương vụ doanh nghiệp giành được và đánh mất. Khách hàng chọn vì lý do gì? Vì sao họ chuyển sang đối thủ? Doanh nghiệp có phải thường xuyên giảm giá để giữ khách? Tỷ lệ khách hàng quay lại và giới thiệu khách hàng mới như thế nào?
Một ví dụ tiêu biểu là quá trình chuyển đổi mô hình kinh doanh của Adobe.
Trong nhiều năm, Adobe phát triển dựa trên mô hình bán bản quyền phần mềm với các sản phẩm Creative Suite. Tuy nhiên, trước sự thay đổi của công nghệ và nhu cầu người dùng, doanh nghiệp nhận thấy cách cung cấp sản phẩm truyền thống không còn là lựa chọn tối ưu để tạo ra giá trị lâu dài.
Điểm đáng chú ý là Adobe không đơn thuần thay đổi cách thu tiền. Doanh nghiệp thay đổi cách tạo ra và cung cấp giá trị cho khách hàng, đồng thời chấp nhận từ bỏ dần mô hình kinh doanh cũ.
Đối với doanh nghiệp Việt Nam, bài toán có thể không phải là chuyển sang mô hình thuê bao hay đầu tư một nền tảng công nghệ mới. Đó có thể là chuyển từ bán sản phẩm sang cung cấp giải pháp trọn gói; từ cạnh tranh giá sang nâng cao trải nghiệm; từ bán hàng theo từng giao dịch sang đồng hành dài hạn với khách hàng; hoặc từ phục vụ đại trà sang chuyên sâu một nhóm khách hàng có nhu cầu đặc thù.
Nhưng dù lựa chọn hướng đi nào, doanh nghiệp cũng cần bảo đảm lời hứa giá trị được thực hiện nhất quán trong toàn bộ hành trình khách hàng.
Điều này phụ thuộc rất lớn vào năng lực con người và văn hóa tổ chức. Đội ngũ kinh doanh phải hiểu cách bán giá trị thay vì chỉ tập trung vào giá bán. Nhân sự dịch vụ phải có khả năng giải quyết vấn đề và nâng cao trải nghiệm. Các bộ phận sản phẩm, vận hành và chăm sóc khách hàng cần phối hợp để biến cam kết với khách hàng thành kết quả thực tế.
3. Lựa chọn năng lực tổ chức: Mục tiêu tăng trưởng mới được hậu thuẫn bởi một mô hình tổ chức và năng lực khác, hay chỉ đang đặt kỳ vọng cao hơn lên bộ máy cũ?
Đây là giả định thường bị bỏ qua khi xây dựng kế hoạch kinh doanh.
Doanh nghiệp có thể xác định đúng thị trường, lựa chọn được lợi thế cạnh tranh và đặt ra mục tiêu tăng trưởng đầy tham vọng. Nhưng nếu vẫn sử dụng mô hình tổ chức, năng lực quản lý và cách thức phối hợp như trước, chiến lược mới rất dễ gặp giới hạn ngay trong quá trình thực thi.
Khi quy mô doanh nghiệp tăng lên, mức độ phức tạp của hoạt động kinh doanh cũng tăng theo. Nhiều khách hàng hơn đồng nghĩa với yêu cầu phục vụ đa dạng hơn. Nhiều sản phẩm hơn kéo theo nhu cầu phối hợp giữa các bộ phận. Mở rộng địa bàn hoặc kênh phân phối đòi hỏi năng lực quản lý và kiểm soát khác trước.
Những vấn đề vốn có thể xử lý bằng kinh nghiệm và sự điều hành trực tiếp của CEO sẽ dần trở thành điểm nghẽn. Quyết định phải đi qua nhiều cấp, trách nhiệm giữa các phòng ban chồng chéo, đội ngũ quản lý trung gian thiếu khả năng chủ động và các bộ phận có xu hướng tối ưu kết quả riêng thay vì kết quả chung.
Trong tình huống đó, việc chỉ giao mục tiêu cao hơn hoặc yêu cầu nhân viên nỗ lực nhiều hơn không thể giải quyết tận gốc vấn đề.
Trường hợp Microsoft dưới sự lãnh đạo của Satya Nadella là một minh họa đáng chú ý về mối quan hệ giữa chiến lược và văn hóa tổ chức.
Trong Báo cáo thường niên năm 2026, Microsoft tiếp tục nhấn mạnh vai trò của tư duy phát triển (Growth Mindset), khả năng học hỏi và đổi mới. Công ty thừa nhận rằng để thích ứng với những thay đổi mới, tổ chức phải sẵn sàng từ bỏ những thói quen, giả định và phương thức làm việc từng giúp mình thành công trong quá khứ.
Đây cũng là vấn đề mà nhiều doanh nghiệp đã phát triển lâu năm cần nhìn nhận nghiêm túc.
Vì vậy, khi xác định chiến lược tăng trưởng, CEO cần đánh giá ít nhất ba nhóm năng lực tổ chức.
Thứ nhất, năng lực lãnh đạo và quản lý.
Đội ngũ quản lý các cấp có đủ khả năng chuyển hóa định hướng chiến lược thành mục tiêu, quyết định và hành động cụ thể hay không? Doanh nghiệp có đội ngũ kế thừa đủ năng lực để giảm sự phụ thuộc vào một vài cá nhân chủ chốt hay không?
Thứ hai, năng lực chuyên môn và phối hợp.
Nhân sự có đủ kỹ năng để đáp ứng yêu cầu thị trường mới? Các phòng ban có khả năng phối hợp xuyên suốt để tạo ra giá trị cho khách hàng, thay vì chỉ hoàn thành nhiệm vụ riêng lẻ?
Thứ ba, văn hóa và khả năng thích ứng.
Tổ chức có sẵn sàng học hỏi, cải tiến và thay đổi cách làm cũ? Nhân viên có tinh thần chủ động, dám chịu trách nhiệm và hướng đến kết quả chung? Những hành vi hiện tại có thực sự hỗ trợ định hướng phát triển mới?
Trong đó, văn hóa có vai trò đặc biệt quan trọng. Cơ cấu tổ chức có thể được điều chỉnh, quy trình có thể được thiết kế lại và công nghệ có thể được đầu tư. Nhưng nếu tư duy lãnh đạo, thói quen làm việc và cách phối hợp của con người không thay đổi, những điều chỉnh đó khó tạo ra kết quả bền vững.
TRƯỚC KHI CHỐT CHIẾN LƯỢC, DOANH NGHIỆP CẦN ĐÁNH GIÁ MỨC ĐỘ SẴN SÀNG CỦA TỔ CHỨC
Ba giả định trên không thể chỉ được trả lời bằng nhận định của CEO hay một vài cuộc họp với đội ngũ lãnh đạo. Những quyết định chiến lược quan trọng cần được đặt trên cơ sở thông tin đủ tin cậy về thị trường, hoạt động kinh doanh và thực trạng tổ chức.
Đặc biệt, với doanh nghiệp đã vận hành lâu năm, CEO thường không nhìn thấy đầy đủ những vấn đề đang diễn ra ở các cấp quản lý và đội ngũ thực thi. Những điểm nghẽn về năng lực, phối hợp, trách nhiệm và văn hóa có thể tồn tại trong thời gian dài nhưng chưa được phản ánh rõ trên báo cáo kết quả kinh doanh.
Vì vậy, trước khi chốt định hướng và giao mục tiêu 2027, doanh nghiệp nên bắt đầu bằng một bước khảo sát hiện trạng và đánh giá mức độ sẵn sàng thực thi chiến lược.
Quá trình này cần tập trung vào ba nội dung:
1. Khảo sát hiện trạng doanh nghiệp
Đánh giá những yếu tố đang ảnh hưởng đến hiệu quả hoạt động: cơ cấu và phân quyền, cơ chế phối hợp, năng lực quản lý, chất lượng nhân sự, văn hóa và những điểm nghẽn trong vận hành.
Mục tiêu là nhận diện khoảng cách giữa cách doanh nghiệp đang vận hành và yêu cầu của giai đoạn phát triển tiếp theo.
2. Đánh giá năng lực thực thi chiến lược
Xác định những năng lực tổ chức đã có, những năng lực còn thiếu và mức độ đáp ứng của đội ngũ quản lý, nhân sự đối với định hướng kinh doanh dự kiến.
Không chỉ đánh giá năng lực chuyên môn, cần xem xét cả khả năng lãnh đạo, giải quyết vấn đề, phối hợp liên phòng ban, đổi mới và thích ứng.
3. Đánh giá mức độ đồng thuận và cam kết của đội ngũ
Đội ngũ quản lý có hiểu đúng định hướng chiến lược? Các cấp có thống nhất về những ưu tiên và trách nhiệm thực hiện? Nhân sự có nhận thức được những thay đổi cần thiết và sẵn sàng tham gia?
Một chiến lược dù được thiết kế tốt vẫn có thể thất bại nếu đội ngũ không hiểu, không đồng thuận hoặc thiếu động lực thực thi.
Quá trình đánh giá nên kết hợp khảo sát định lượng, phỏng vấn lãnh đạo và quản lý, trao đổi với các nhóm nhân sự cùng phân tích dữ liệu vận hành. Điều này giúp CEO không chỉ biết tổ chức đang ở đâu, mà còn hiểu tại sao những vấn đề đó tồn tại và cần ưu tiên tháo gỡ điều gì.
TẢI KHUNG CHIẾN LƯỢC 2027
LÀM RÕ LỰA CHỌN TRƯỚC KHI CHỐT MỤC TIÊU TĂNG TRƯỞNG
Để hỗ trợ CEO và đội ngũ quản lý hệ thống hóa tư duy chiến lược, OD CLICK xây dựng Khung chiến lược – công cụ định hướng giúp doanh nghiệp xem xét các yếu tố nền tảng trước khi xây dựng kế hoạch kinh doanh.
NHẬN KHUNG CHIẾN LƯỢC 2027 → Nhấn vào đây để nhận tài liệu từ OD CLICK